Xạ trị là gì và ghép tủy xương là gì và tác dụng phụ trong điều trị ung thư

Xạ trị là gì ?

Một trong những biện pháp điều trị ung thư phổ biến đó là xạ trị. Tác dụng chính của cách điều trị này đó là phá hủy các tế bào ung thư hóa, giúp bệnh nhân giảm đau ở giai đoạn bệnh nặng. Để thực hiện được điều này cần dùng bức xạ có năng lượng cao, thường thấy nhấy là tia X-quang.

Trước khi cho bức xạ tiếp xúc với các mô bào ung thư, bác sĩ điều trị đã tính toán hết sức cẩn thận loại cũng như liều lượng bức xạ cần sử dụng sao cho các tế bào lành tính ít bị ảnh hưởng nhất và tế bào ung thư bị tiêu diệt nhiều nhất. Có 2 loại xạ trị: Xạ trị ngoài, xạ trị trong

Bệnh nhân bị xạ trị có thể rất mệt mỏi cho nên nghỉ ngơi à quan trọng nhưng các bác sĩ lại khuyên bệnh nhân vẫn duy rì hoạt động như trước.

Khi được xạ trị trực tiếp lên đầu thì bệnh nhân thường lị rụng tóc. Xạ trị có thể làm cho da đầu tại vùng chiếu xạ bị ỏ, khô, giòn và ngứa. Bệnh nhân nên được hướng dẫn cách hăm sóc da đầu sạch sẽ. I lọ không nên sử dụng bất cứ loại ước hoa hay kem thoa lên vùng da chiếu xạ mà không tham hảo ý kiến của bác sĩ. Xạ trị có thế gây buồn nôn, nôn vả mất ảm giác ngon miệng. Những tác dụng, phụ này là lam thời và ác bác sĩ và y tá có thể dề nghị cách kiêm soát chúng cho đến khi hoàn tất điều trị. Tuy nhiên một số tác dụng phụ cỏ thể kéo dài.

Thuốc xạ trị là thuốc gì ?

Nhóm thuốc có thành phần chất phóng xạ, bác sĩ đưa thuốc vào người bệnh nhân bằng những cách như chỉ định uống, tiêm trực tiếp vào các tĩnh mạch, đưa thuốc vào những khoang của cơ thể. Lựa chọn liều thuốc, loại thuốc, cách thức truyền thuốc phù hợp để chất phóng xạ có thể đi đến, tiếp cận được khối u ung thư.

Xạ trị có tác dụng phụ gì ?

• Những tổn thương trên da: y học phát triển đã hạn chế được phần nào ảnh hưởng lên da sau mỗi lần xạ trị. Tuy vậy, bệnh nhân vẫn còn gặp phải những vấn đề như da đỏ tấy, khô da, mỏng da, da trở nên nhạy cảm hơn, bị sẹo.
• Gây thiếu máu: sau xạ trị có thể khiến bệnh nhân bị mất đi một lượng lớn hồng cầu. Triệu chứng của thiếu máu thường thấy là da xanh tái, chóng mặt, dễ bị xỉu, tim đập nhanh,… Không chỉ có hồng cầu mà cả bạch cầu cũng suy giảm, đây là tế bào chống nhiễm trùng cho cơ thể chúng ta.
• Trẻ em (mà đặc biệt là những trẻ nhỏ tuổi) được chiếu xạ ở não có thể ảnh hưởng đến việc học tập. Vì lý do này mà các bác sĩ sử dụng liều xạ trị thấp nhất có thể được và chỉ áp dụng cho những trẻ không thể điều trị bàng hoá trị đơn lẻ. Xạ trị tinh hoàn có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản cũng như việc sản xuất hormon . Hầu hết những bé trai bị xạ trị tinh hoàn không thể có con sau này và trẻ cần phải sử dụng hormon thay thế..Biến chứng ở não: khi điều trị u não chẳng hạn, nếu phải thực hiện xạ trị trên một diện tích lớn của não hậu quả khó lường hết được. Vấn đề có thể gặp phải đó là chết tế bào não, chức năng não bị suy giảm, thay đổi; bệnh nhân mất trí nhớ, hoại tử não.
• Các bệnh ở họng, miệng: thường thấy là khoang miệng bị khô, ăn không thấy cảm giác, mùi vị, nhiễm trùng bên trong miệng. Các triệu chứng này có thể kiểm soát và khắc phục sau vài tuần. Chỉ gặp phải sau khi xạ trị ở những vùng đầu, cổ.
• Ngoài ra còn rất nhiều những tác dụng phụ khác như suy giảm chứa năng của hệ tiêu hóa ( khiến niêm mạc dạ dày bị sưng nề, viêm nhiễm, buồn nôn, đau thắt ở bụng, tiêu chảy,…) hoặc làm giảm, biến mất vĩnh viễn khả năng sinh sản, giảm ham muốn tình dục (khi xạ trị ở các bộ phận sinh dục hoặc những vùng lân cận).

Ghép tuỷ xương

• Ghép tủy xương (bone marrow): đây là nguồn tế bào gốc được xử dụng đầu tiên. người ta hút tủy xương từ vùng xương chậu, số luợng tủy hút ra thuờng từ 700 ml đến 1500 ml. Do phải gây mê trong khi hút tủy, nên đôi khi xẩy ra biến chứng (có khi tử vong) vì gây mê.
• Bệnh nhân ghép tuỷ xương đối diện với nguy cơ nhiễm trùng, chảy máu và các tác dụng khác do được hoá trị và xạ trị với một liều lượng lớn.
• Ngoài ra bệnh ký chủ thải ghép có thể xảy ra ở người nhận tuỷ ghép từ một người khác cho. Trong bệnh này tuỷ của người cho phản ứng chống lại mô của ký chủ (thường là gan, da và đường tiêu hoá). Bệnh này có thể từ mức độ nhẹ đến trầm trọng và có thể xảy ra vào bất cứ thời điểm nào sau khi ghép (thập chí vài năm sau). Có thể cho thuốc để làm giảm nguy cơ bệnh này và điều trị những biến chứng do nó gây ra.

Những bệnh nào có thể ghép tủy xương ?

• Các rối loạn về máu, nhất là các bệnh ung thu máu : thuộc về thể cấp tính (acute) hay mạn tính (chronic), liên hệ đến dòng tủy (myelogenous lineage) hay dòng lympho (lymphocytic lineage) ; bệnh Hodgkin … Các bệnh thiếu máu Fanconi, thalassemia, thiếu máu với hồng huyết cầu hình luỡi liềm (sickle cell anemia) …
• Một số buớu ung thu ở vú, phổi, dịch hoàn, buồng trứng, xương …
• Một số hội chứng khiếm khuyết về miễn nhiễm (immunodeficiency syndromes), hoặc bệnh tự miễn (autoimmune disorders).
• Một vài bệnh về biến duỡng (metabolic disorders) nhu bệnh Gaucher (một loại rối loạn về biến duỡng chất béo).

Tác dụng phụ của ghép tủy

Bệnh nhân ghép tuỷ xương đối diện với nguy cơ nhiễm trùng, chảy máu và các tác dụng khác do được hoá trị và xạ trị với một liều lượng lớn.

Ngoài ra bệnh ký chủ thải ghép có thể xảy ra ở người nhận tuỷ ghép từ một người khác cho. Trong bệnh này tủy của người cho phản ứng chống lại mô của ký chủ (thường là gan, da và đường tiêu hoá). Bệnh này có thể từ mức độ nhẹ đến trầm trọng và có thể xảy ra vào bất cứ thời điểm nào sau khi ghép (thập chí vài năm sau).

Triệu chứng “Mảnh ghép chống lại vật chủ”

Đây là một trong những biến chứng trầm trọng nhất sau ca phẫu thuật cấy ghép, xảy ra khi các tế bào miễn dịch của người hiến xem cơ thể người nhận là ngoại lai. Lúc này hệ miễn dịch của bệnh nhân chưa hồi phục, các tế bào miễn dịch của tủy ghép có thể tấn công một số cơ quan nhất định như da, đường tiêu hóa và gan. Trong trường hợp này, nguy cơ nhiễm trùng cũng tăng cao. Biến chứng kháng cự xảy ra khá phổ biến nhưng nếu được khắc phục kịp thời sẽ không gây nguy hiểm nghiêm trọng. 

Biến chứng có thể ở dạng cấp tính hoặc mãn tính, xuất hiện ngay sau phẫu thuật hoặc một khoảng thời gian dài sau đó:

• Suy gan cấp tính
• Cấy ghép thất bại
• Nhiễm trùng
• Gây buồn nôn và nôn liên tục
• Chảy máu và máu không đông
• Viêm phổi
• Đau rát miệng và vòm họng

Chính vì vậy mà việc tiên lượng bệnh nhân cũng như thời gian sống thêm là rất khó, phụ thuộc hoàn toàn vào sự đap ứng của người bệnh.